Yaşanan kriz, kâhin peygamberini arıyor. Yakın geçmişin genelleşmiş devekuşu tutumunun içerisinde, bugün yaşanan ekonomik ve finansal felaketi önceden bildiren ekonomistler yok değil. Amerikan basını, Nouriel Roubini (New York) ve Robert Shiller (Yale) gibi üniversiteli ekonomistlerin basiretini göklere çıkarıyor. Halbuki, onlardan çok evvel Fransız bir ekonomist 'kıyameti' haber vermişti: Maurice Allais.

1998 Ekim ayında Le Figaro gazetesinde, Güney Dogu Asya krizi esnasında yazdığı uzun bir makalede ( bu makale bir yıl sonra ''Bugünün Dünya Krizi '' adlı eserine dahil olacaktı ) bu krizin derin sebeplerini irdelemekteydi. İşte en can alıcı bölümleri:

« Bugünün dünya kriziyle (1998 krizinden söz ediliyor), 1929-1934 Büyük Bunalımı arasında derin benzerlikler belirmektedir:1- ödeme imkanlarının, kredi sistemi vasıtasıyla hem yaratılması, hem de yok edilmesi , 2- uzun vâdeli yatırımların kısa vâdeli kredilerle yapılması, 3- muazzam bir borçlanmanın gelişmesi, 4- hisse senetleri ve para üzerine yoğun bir spekülasyon, 5- finansal ve parasal sistemin temelli istikrarsızlığı (...).

Son derece tehlikeli olan, dengesizliklerin kredi mekanizmaları ve finansal - parasal sistemin istikrarsızlığıyla daha da büyütülmesidir; bilhassa bunun ulusal ve uluslararası alanlara yansıması meseleyi daha da karışık bir hale sokmaktadır.

(...) 1974 yılından bu yana dünya çapında yoğun bir spekülasyon gelişti. 1983 yılından beri New York'da çılgın bir süratle muazzam pazarlar oluşturuldu :  'stock-index futures'', ''stock-index options'', ''options on stock-index furures'', sonra,''hedge funds''lar, tüm ''türemiş finansal ürünler'' her derde deva oluverdiler. (...)

Paralar veya hisse senetleri üzerine olsun, türemiş finansal ürünler üzerine olsun, dünya, oyun masası tüm paralel ve meridyenlere yayılmış büyük bir gazino haline sokuldu. Milyonlarca kumarbazın, çılgın bir şekilde içine düştüğü oyun ve artırmalar durmak bilmiyor. Amerikan borsa değerlendirmelerini takiben Tokyo ve Hongkong devreye giriyor, sonra Londra, Frankfurt, Paris. Tüm dünya borsalarında, bu çılgın ve hararetli spekülasyona kredi vasıtsıyla izin veriliyor, besleniyor ve büyütülüyor. Asla geçmişte, spekülasyon bu denli yoğun bir hal almamıştır (...).

Bugün tüm dünya ekonomisi muazzam borç piramitlerine dayanmaktadır. Bu piramitlerin herbiri, hassas bir denge içerisinde birbirine yaslanmaktadır. Asla geçmişte böyle bir ödeme sözü birikimi gözlemlenmemiştir. Asla ödeme vaadlerine bu denli zor cevap verecek hallere düşülmemiştir. Asla geçmişte, böyle potansiyel bir istikrarsızlık, genel bir çöküş tehlikesini de beraberine getirmemiştir. »

Hiçbir yoruma gerek yok. Gülü tarife ne hacet...

Ve yahut da telefonla görüştüğümüz, Mayıs ayında 98 yaşına girecek olan Maurice Allais'nin yine kendi yorumlarını verebiliriz. Bu ilerlemiş yaşına rağmen dünya olaylarını yakından takip ediyor. B. Obama'nın Başkanlık törenini televizyonda izlemiş: genç başkanda ''olağanüstü yetenekler'' gözlemliyor. Devamlı tartışmaya, mücadeleye hazır; bilhassa «olgularla teyid edilmemiş yanlış gerçeklerle ». « Bugün yaşanan kriz birkaç detay haricinde aynı 1929 krizinin tekrarıdır. » Daha az, eşit, veya daha çok kaygı verici mi? « Duruma bakar.» En büyük endişesi? « şahsen sefaleti yaşamış olmadıklarından, sorumlu politikacıların vaziyetin vehametinin bilincine varamamaları. Küçük postacı bile bunların içinde (troçkist lider Besançenot' yu kasdediyor). Ben yaşadım.»

Maurice Allais 1929 Krizini ezbere biliyor. Ekonomist olmasının baş sebebi bu kriz. Politeknik Yüksek Okulundan başarıyla mezun olduğunda, önüne açılan yol Fizik bilimdir. Fakat 1933 yılında ABD'ye yaptığı bir seyahat onu Büyük Bunalım'ın içine düşürecek ve yolunu tamamen değiştirecekti. « Eşi görülmemiş sahneler gördüm o yıllarda, insanlar dilenciliğe düşmüşlerdi. Öyle şaşılacak bir olaydı ki, hiçbir akla uygun açıklaması bile yoktu.» diyor. İşte bu şok üzerine tüm enerjisini ve zekasını «tüm ekonominin temel problemini çözmeye adar: hem herkesce kabul edilebilecek bir gelir dağıtımını, hem de en büyük ekonomik etkinliği mümkün kılmak .»

Ekonomik kalkınma hızını en azamiye çıkarırken, eşitsizlikleri azaltmak. 1943 yılında, üzerinde otuz ay çalıştığı bin sayfalık bir eser yazar: bu , 45 yil sonra Nobel Ekonomi ödülünü kazandıracak '' Ekonomik Disiplin Arayışı '' dır .

Yaşadığımız finansal krizin, ideolojik bölünmeleri giderek yok edip silmesi M. Allais'yi rahatsız etmiyor, aksine. O değil miydi, kendinin bir ''liberal sosyalist'' olduğunu söyleyen. «Zaten bu formül değil mi ki herkesi bana düşman etti » diyor içini çekerek. « Herkese bir etiket takmanın milli bir faaliyet olduğu bir ülkede bundan daha olağan ne olabilir» Herşeye rağmen ateşli bir şekilde pazar'ı müdaafa ettiği için Sosyalistlerce dışlanmış, ''küresel bırakın yapsınlarcı doktrin'' e karşı aldığı tavırlardan dolayı da Liberal'lerce itilmişdi. Federalist Allais, Avrupa Para Birliği müdafilerince mahkûm edilmişti.

Lanetli ekonomist M. Allais !

1990'lı yıllarda uzun ve derin analizleriyle alay etmek, ekonomik zekanın ve bilirkişiliğin raconu bile olmuştu. En önde giden ekonomistler, ''Dünya ekonomisinin yeniliğini anlamayan yaşlı ve kırgın bir adamın sözleri'' deyip atıyorlardı. Allais ile alay etmekte tamamen haksız idiler.

Pierre Antoine Delhommais'den (Le Monde / 24-1-2009) çeviren A. C.

Maurice Allais kimdir?

Maurice Felix Charles Allais 31 Mayıs 1911'de Paris'de doğmuş. Bilhassa Pazar teorisi üzerine yaptığı çalışmalar, 1988 Nobel Ekonomi ödülüne lâyık görülmesine sebep olmuş.

1993 yılında Academie Française'e giriş nutuğunda, ekonomiye olan meylinin, yüksek eğitiminin tamamen matematik ve fizikle geçmesine rağmen, 1929 Büyük Bunalımı, 1936 Fransa'daki sosyal çalkalanmalar ve II. Dünya Savaşının sonuçlarından kaynaklandığını belirtir.

Allais'nin belli başlı çalışma alanları ''Pazar dengesi'' , ''Sermaye Teorisi'', Allais Paradoksuyla ''Karar Teorisi'' ve ''Para Teorisi'' ile de ''Paranin kantitatif teorisi'' ni tekrardan biçimlendirmek olmuş.

M. Allais ömrü boyunca 90 bilimsel makale yayınlamış ve birçok eser yazmıştır: Bugünün Dünya Krizi, Ekonomi ve Çıkar, Ekonomik Disiplin Arayışı, Bolluk ve Sefalet, Kavşakdaki Üçüncü Dünya, Uluslararası Ekonomik İlişkilerin Liberalleşmesi, Artık Genel Teorisi, Artık Genel Teorisi ve Pazar Ekonomisi, Azami Ekonomik Etkinlik ve Artık Teorisine Katkı başlıcalarıdır.