26 Şaban 1255 ( 3 Kasım 1839 )

1.Tertip Düstur Cilt 1 sayfa 4-7

Gülhanede kıraat olunan Hatt-ı Hümâyun’un suretidir

Cümleye malûm olduğu üzere Devlet-i Âliyemizin bidayeti zuhurunda beru ahkâm-ı celîle-i Kur'anîye ve kavanin-i şer'iyeye kemaliyle riayet olunduğundan saltanat-ı seniyyemizin kuvvet ve miknet ve bilcümle tebaasının refah ve mamuriyeti rütbe-i gayete vasıl olmuş iken yüz elli sene vardır ki gavail-i müteakibe ve esbab-ı mütenevviaya mebnî  ne şer'-i şerife ve ne kavanin-i münîfeye inkiyat ve imtisal olunmamak hasebiyle evvelki kuvvet ve mamuriyet bilâkis zaaf ve fakre mubeddel olmuş ve halbuki kavanin-i şer'iyye tahtında idare olunmıyan memalikin payidar olamıyacağı vazıhattan bulunmuş olup cülûs-ı hümâyunumuz ruz-ı firuzundan beru efkâr-ı hayriyet âsâr-ı mülûkanemiz dahi mücerret imar-ı memalik ve enha ve terfih-i ahali ve fukara kaziyye-i nâfıasına münhasır ve memalik-i Devlet-i Âliyemizin mevki-i coğrafisine ve arazi-i münbitesine ve halkın kabiliyet ve istidatlarına nazaran esbab-ı lâzimesine teşebbüs olunduğu halde beş on sene zarfında bitevfikihi taâlâ suver-i matluba hasıl olacağı zahir olmağla avn ü inayet-i hazret-i bârîye itimat ve imdad-ı ruhaniyyet-i cenab-ı peygamberiye tevessül ve istinat birle bundan böyle Devlet-i Âliye ve memalik-i mahrusamızın hüsnüidaresi zımnında bazı kavanin-i cedide vaz ve tesisi lazım ve mühim görülerek işbu kavanin-i mukteziyenin mevadd-ı esasiyesi dahi emniyet-i can ve mahfuziyet-i ırz ve namus ve mal ve tayin-i vergi ve asakir-i mukteziyenin suret-i celb ve müddet-i istihdamı kaziyelerinden ibaret olup şöyle ki dünyada candan ve ırz u namustan eazz birşey olmadığından bir âdem onları tehlikede gördükçe hilkat-i zatiye ve cibilliyet-i fıtriyesinde hiyanete meyil olmasa bile muhafaza-i can ve namusu için elbette bazı suretlere teşebbüs edeceği ve bu dahi devlet ve memlekete muzır olageldiği müsellem olduğu misillû bilakis can ve namusundan emin olduğu halde dahi sıdk ü istikametten ayrılamayacağı ve işi ve gücü hemen devlet ve milletine hüsnühizmetten olacağı dahi bedihi ve zahirdir ve emniyeti mal kaziyesinin fıkdanı halinde ise herkes ne devlet ve ne milletine ısınmayıp ve ne imar-ı mülke bakamayıp daima endişe ve ıztıraptan hâli olamadığı misullû aksi takdirinde yani emval ve emlakinden emniyet-i kâmilesi olduğu halde dahi kendü işi ile ve tevsi-i daire-i taayyüşiyle uğraşıp ve kendisinde günbegün devlet ve millet gayreti ve vatan muhabbeti artıp ona göre hüsnü harekete çalışacağı şüpheden azadedir. Ve tayin-i vergi maddesi dahi çünkü bir devlet muhafaza-i memaliki için elbette asker ve leşkere vesair masarif-i muktaziyeye muhtaç olarak bu ise akçe ile idare olunacağına ve akçe dahi tebaasının vergisiyle hasıl olacağına binaen bunun dahi bir hüsnü suretine bakılmak ehem olup eğerçi mukaddemlerde varidat zannolunmuş olan yedi vahit beliyyesinden lehülhamd memalik-i mahrusamız ahalisi bundan evvelce kurtulmuş ise de âlât-ı tahribiyeden olup hiçbir vakitte semerei nafiası görülmeyen iltizamat usûlü muzırrası elyevm cari olarak bu ise bir memleketin mesalih-i siyasiye ve umur-ı maliyesini bir âdemin yedi ihtiyarına ve belki pençe-i cebr ü kahrına teslim demek olarak oldahi eğer zaten bir iyice âdem değilse hemen kendi çıkarına bakıp cemi harekât ve sekenat-ı gadir ve zulümden ibaret olmasiyle bâdezin ahali-i memalikten her ferdin emlâk ve kudretine göre bir vergi-i münasip tayin olunarak kimseden ziyade bir şey alınamaması ve Devlet-i Âliyemizin berren ve bahren masarif-i askeriye vesairesi dahi kavanin-i icabiye ile tahdit ve tayin olunup ana göre icra olunması lazimedendir ve asker maddesi dahi ber minval-i muharrer mevadd-ı mühimmeden olarak eğerçi muhafaza-i vatan için asker vermek ahalinin farize-i zimmeti ise de şimdiye kadar cari olduğu veçhile bir memleketin aded-i nüfusu mevcudesine bakılmıyarak kiminden rütbe-i tahammülünden ziyade ve kiminden noksan asker istenilmek hem nizamsızlığı ve hem ziraat ve ticaret mevadd-ı nafiasının ihlâlini mucip olduğu misullû askerliğe gelenlerin ilanihayetül ömür istihdamları dahi füturu ve kat-ı tanasülü müstelzim olmakta olmasiyle her memleketten lüzumu takdirinde talep olunacak neferat-ı askeriye için bazı usûl-i hasene ve dört veyahut beş sene müddet istihdam zımnında dahi bir tarik-i münavebe vaz ve tesis olunması icab-ı haldendir.
Velhasıl bu kavanin-i nizamiye hasıl olmadıkça tahsil-i kuvvet ve memuriyet ve asayiş ve istirahat mümkün olmayup cümlesinin esası dahi mevadd-ı meşruhadan ibaret olduğundan fimabad esbab-ı cünhanın davaları kavanin-i şer'iye iktizasınca alenen ber-vech-i tetkik görülüp hükmolunmadıkça hiç kimse hakkında hafi ve celi idam ve tesmim muamelesi icrası caiz olmamak ve hiç kimse tarafından diğerinin ırz ve namusuna tasallut vuku bulmamak ve herkes emval ve emlâkine kemal-i serbestiyetle malik ve mutasarrıf olarak ana bir taraftan müdahale olunmamak ve firarda birinin töhmet ve kabahati vukuunda anın veresesi ol töhmet ve kabahatten beriüzimme olacaklarından anın malını müsadere i!e veresesi hukuk-ı irsiyyelerinden mahrum  kılınmamak ve tebaayı saltanat-ı seniyyemizden olan ehli  islâm ve mileli saire bu müsaadat-ı şahanemize bilâstisna mazhar olmak üzere can ve ırz ve namus ve mal maddelerinden hükm-i şer'i iktizasınca kâffe-i memalik-i mahrusamız ahalisine taraf-ı şahanemizden emniyet-i kâmile verilmiş ve diğer hususlara dahi ittifak-ı arâ ile karar verilmesi lazım gelmiş olmakla Meclis-i Ahkâm-ı Adliye âzası dahil lüzumu mertebe teksir olunarak ve vükelâ ve ricali Devlet-i Âliyemiz dahi bazı tayin olunacak eyyamda orada içtima ederek ve cümlesi efkâr  ve mütaleatını hiç çekinmeyip serbestçe söyliyerek işbu emniyet-i can ve mal ve tayin-i vergi hususlarına dair kavanin-i muktaziye bir taraftan kararlaştırılıp ve tanzimat-ı askeriye maddesi dahi Bab-ı Seraskeri Dar-ı Şûrasında söyleşilip herbir kanun karargir oldukça ilâ maşallahu taalâ düstürül amel tutulmak üzere bâlası Hatt-ı Hümâyunumuz ile tastik ve teşvik olunmak için taraf-ı Hümâyunumuza arzolunsun ve işbu kavanin-i şeriyye mücerret din ve devlet ve milleti ihya için vaz olunacak olduğundan canib-i Hümâyunumuzdan hilâfına hareket vuku bulmayacağına ahd-ü misak olunup Hırka-i Şerife odasında cem-i ulema ve vükelâ hazır oldukları halde kasemi billah dahi olunarak ulema ve vükelâ dahil tahlif olunacağından ana göre ulema ve vüzeradan velhasıl her kim olur ise olsun kavanin-i şeriyeye muhalif hareket edenlerin kabahat-i sabitelerine göre tedibat-ı lâyiklarının hiç rütbeye ve hatır ve gönüle bakılmıyarak icrası zımnında mahsusen ceza kanunnamesi dahi tanzim ettirilsin ve cümle memurinin elhaletühazihi mıktar-ı vafi maaşları olarak şayet henüz olmıyanları var ise onlar dahi bir tanzim olunacağından şer'an menfur olup harabiyet-i mülkün sebebi azamı olan rüşvet madde-i kerihasının fimabad adem-i vukuu maddesinin dahi bir kanun-ı kavi ile tekidine bakılsın.  
Ve keyfiyet-i meşruha usûl-i atikayı bütün bütün tagyir ve tecdit demek olacağından işbu irade-i şahanemiz Dersaadet ve bilcümle memalik-i mahrusamız ahalisine ilân ve işae olunacağı misiilu düvel-i mütehabbe dahi bu usûlün inşaallahı Taalâ ilelebed bekasına şahit olmak üzere Dersaadetimizde mukim bilcümle süferaya dahi resmen bildirilsin.
Hemen Rabbimiz Taalâ Hazretleri cümlemizi muvaffak buyursun ve bu kavanini müessesenin hilâfına hareket edenler Allahı Taalâ Hazretlerinin lânetine mazhar olsunlar ve ilelebed felah bulmasınlar âmin.
( Fî 26 Şaban, Sene: 1255, yevm  Pazar.  3 Kasım 1839 )

Kaynak:

Sened-i İttifak’tan günümüze

TÜRK ANAYASA METİNLERİ

Prof.Dr.Suna Kili & Prof.Dr.A.Şeref Gözübüyük

Yenilenmiş 3.baskı-eylül 2006-Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

Sayfa 11-14